مرز باریك علم و شبهعلم؛ چگونه فریب ادعاهای قطعی را نخوریم؟
شنونده بخشی از برنامه «چراغ» با محوریت علم و فناوری و موضوع "تفاوت علم و شبهعلم، معیارهای تشخیص ادعاهای علمی معتبر و نقش رسانهها در افزایش سواد علمی و انتخاب آگاهانه مخاطبان" با حضور امین صادقی كارشناس حوزه علم و فناوری و رضا ماهمنظر پژوهشگر میدانی باشید.
در این قسمت از برنامه «چراغ»، موضوع علم و شبهعلم و مرز ظریف میان این دو مورد بحث قرار گرفت؛ مرزی كه در عصر شبكههای اجتماعی و گسترش ادعاهای بدون پشتوانه علمی، تشخیص آن برای عموم مردم دشوارتر شده است.
امین صادقی با نگاهی فلسفی به علم، به تاریخ شكلگیری روش علمی از قرن هفدهم تاكنون اشاره كرد و توضیح داد كه علم بر پایه مشاهده، آزمون، استقرا، شك و مهمتر از همه «امكان خطا» بنا شده است.
وی با اشاره به دیدگاههای فیلسوفان علم مانند فرانسیس بیكن، كارل پوپر و توماس كوهن، «ابطالپذیری» را یكی از مهمترین معیارهای تمایز علم از شبهعلم دانست و تأكید كرد هر ادعای علمی باید قابلیت آزمون و حتی رد شدن را داشته باشد.
رضا ماهمنظر نیز با نگاهی تكاملی و روانشناختی به ریشههای شبهعلم و خرافه پرداخت و توضیح داد كه ذهن انسان بهطور طبیعی به دنبال الگوهای آشنا، پاسخهای ساده و علتیابی سریع است. او مثالهایی از خرافات، فالگیری، نسبتدادن رویدادها به ستارگان و سوءاستفاده از واژههای علمی مانند «انرژی»، «فركانس» و «مغناطیس» را مطرح كرد كه بدون تعریف دقیق و شواهد قابل اندازهگیری به كار میروند.
در پایان برنامه تأكید شد كه تشخیص علم از شبهعلم آسان نیست، اما با افزایش سواد علمی، پرسشگری، توجه به شواهد، امكان آزمون و پرهیز از پذیرش ادعاهای قطعی و بیپشتوانه میتوان انتخابی آگاهانهتر داشت و از فریب ادعاهای شبهعلمی در زندگی روزمره، پزشكی، نجوم و رسانهها جلوگیری كرد.
برنامه «چراغ» با موضوع علم و فناوری را سه شنبهها، ساعت 21:30 الی 22:55 از رادیو تهران بشنوید.
میتوانید در سرتاسر دنیا از طریق وب سایتWWW.RADIOTEHRAN.IR ضمن استفاده از پخش زنده شبكه، در جریان آخرین خبرهای رادیو تهران قرار بگیرید.
*هرگونه بهره برداری و استفاده از محتوای پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران تنها با ذكر منبع مجاز است.