احد وظیفه: ال‌نینو پدیده‌ای طبیعی است، اما تغییر اقلیم تنش آبی ایران را تشدید می‌كند

**ال‌نینو و لانینا؛ دو فاز از نوسان دمایی اقیانوس آرام**
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران، احد وظیفه، رئیس مركز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشكسالی سازمان هواشناسی در ابتدای گفت‌وگو با برنامه «دور یك میز» با اشاره به افزایش توجه رسانه‌ها و مردم به پدیده‌های جوی، آگاهی عمومی درباره تحولات اقلیمی را اتفاقی مثبت دانست، اما نسبت به انتشار شایعات و بزرگ‌نمایی در فضای مجازی هشدار داد.

او توضیح داد ال‌نینو و لانینا دو فاز متفاوت از وضعیت دمایی اقیانوس آرام هستند كه در قالب پدیده‌ای با عنوان «نوسان جنوبی» یا ENSO شناخته می‌شوند. بر این اساس، اگر دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی به‌طور متوسط و در یك بازه سه‌ماهه حدود نیم درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار بگیرد، فاز ال‌نینو شكل می‌گیرد و اگر همین میزان پایین‌تر از میانگین باشد، منطقه وارد فاز لانینا می‌شود.

به گفته وظیفه، شدت ال‌نینو بر اساس میزان افزایش دمای آب دسته‌بندی می‌شود؛ افزایش نیم تا یك درجه، ال‌نینوی ضعیف، یك تا یك‌ونیم درجه، ال‌نینوی متوسط، یك‌ونیم تا دو درجه، ال‌نینوی قوی و افزایش بیش از دو درجه، «سوپر ال‌نینو» یا ال‌نینوی بسیار قوی نامیده می‌شود.

او با بیان اینكه این پدیده معمولاً از بهار آغاز به تغییر می‌كند و در طول تابستان و پاییز توسعه می‌یابد، گفت بیشترین نابهنجاری دمایی آن معمولاً در ماه‌های دسامبر، ژانویه و فوریه، برابر با آذر، دی و بهمن، رخ می‌دهد.
به توضیح وی، ال‌نینوها معمولاً چرخه‌ای حدوداً یك‌ساله دارند، در حالی كه لانینا در موارد بیشتری دو تا سه سال ادامه پیدا می‌كند.

**چرا ال‌نینو بر بارش ایران اثر می‌گذارد؟**
رئیس مركز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشكسالی سازمان هواشناسی، اثر ال‌نینو بر ایران را از طریق سازوكار موسوم به «دورپیوندها» توضیح داد؛ یعنی پدیده‌هایی كه در فاصله‌ای بسیار دور از یك منطقه رخ می‌دهند، اما از طریق تغییر در گردش عمومی جو بر آب‌وهوای آن منطقه اثر می‌گذارند.

به گفته او، اگرچه اقیانوس آرام هزاران كیلومتر با ایران فاصله دارد، تغییر دمای گسترده سطح آب آن می‌تواند میدان فشار، الگوهای وزش باد و جریان‌های صعودی و نزولی جو را تغییر دهد و اثرات خود را به نقاط مختلف جهان منتقل كند.

وظیفه توضیح داد: در سال‌هایی كه ال‌نینو رخ می‌دهد، انتقال رطوبت از اقیانوس هند و دریای سرخ به سمت ایران تسهیل می‌شود. همچنین سامانه‌هایی كه از عرض‌های اقیانوس اطلس عبور می‌كنند، وارد اروپا و مدیترانه شرقی می‌شوند و سپس به سمت خاورمیانه حركت می‌كنند، در چنین شرایطی می‌توانند رطوبت بیشتری دریافت كنند. به همین دلیل، در بسیاری از سال‌های ال‌نینویی، به‌ویژه در فصل پاییز، بارش‌های ایران و منطقه خاورمیانه وضعیت بهتری پیدا می‌كند.

او در عین حال تأكید كرد كه اثر ال‌نینو بر همه مناطق جهان یكسان نیست و حتی در یك منطقه نیز رابطه‌ای قطعی و صددرصدی میان وقوع این پدیده و میزان بارش وجود ندارد.
به گفته وی، در سال‌های ال‌نینویی ممكن است بخش‌هایی از استرالیا، اندونزی و فیلیپین با كاهش بارش و خشكسالی روبه‌رو شوند، در حالی كه بخش‌هایی از آمریكای جنوبی و سواحل جنوبی آمریكا بارش‌های گسترده‌تری را تجربه كنند.

وظیفه همچنین یادآور شد كه وضعیت اقلیم ایران تنها به ال‌نینو وابسته نیست و مجموعه‌ای از عوامل، از جمله پوشش یخ‌های قطبی، جریان‌های بزرگ اقیانوسی مانند گلف‌استریم و شرایط جوی مناطق مختلف، در شكل‌گیری وضعیت آب‌وهوایی كشور نقش دارند.

**ال‌نینو به معنای وقوع حتمی سیل یا یك بحران فراگیر نیست**
احد وظیفه با رد برداشت‌های هراس‌آلود درباره ال‌نینو گفت: این پدیده بخشی طبیعی و تكرارشونده از سامانه اقلیمی زمین است و وقوع آن به‌خودی‌خود به معنای بروز یك فاجعه نیست.

او با اشاره به وضعیت سال‌های اخیر گفت :ایران در سال‌های 2023 تا 2024 ال‌نینوی ضعیف و در سال‌های 2024 تا 2025 لانینای ضعیف را تجربه كرده است.
به گفته وی، از سال 2025 و در سال 2026 كشور وارد فاز ال‌نینو شده و این پدیده در زمان ضبط برنامه در حال توسعه بوده است. وظیفه در همین زمینه اظهار كرد كه برآوردها، ال‌نینوی در حال وقوع را در زمره قوی‌ترین نمونه‌های دست‌كم صد سال گذشته قرار می‌دهد؛ هرچند داده‌های قابل اتكای موجود برای بررسی این موضوع عمدتاً به حدود یك قرن اخیر محدود است.

او تأكید كرد كه نباید از وقوع ال‌نینو نتیجه گرفت همه مناطق كشور با بارش‌های سیل‌آسا مواجه خواهند شد یا مردم باید دچار نگرانی و اضطراب شوند. آنچه اهمیت دارد، شناخت علمی پدیده، توجه به پیش‌بینی‌های به‌روز و آمادگی در برابر مخاطرات احتمالی است.

**تغییر اقلیم؛ افزایش دما، كاهش بارش و رشد تبخیر**
بخش مهمی از اظهارات وظیفه به آثار تغییر اقلیم بر منابع آب ایران اختصاص داشت. او گفت بر اساس داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی در پنج تا شش دهه گذشته، میانگین دمای كشور حدود دو تا دوونیم درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است.

به گفته وی، این افزایش دما ظرفیت تبخیر را بالا برده و موجب می‌شود آب موجود در دریاچه‌ها، كانال‌ها، مزارع و خاك با سرعت بیشتری از دسترس خارج شود. او توضیح داد كه به ازای هر یك درجه افزایش دما، میزان تبخیر حدود هفت درصد افزایش می‌یابد و در نتیجه، افزایش دو تا سه درجه‌ای دما می‌تواند ظرفیت تبخیر را حدود 15 تا 20 درصد بالا ببرد.

احد وظیفه همچنین روند میانگین بارش سالانه كشور را كاهشی توصیف كرد و گفت: این میزان از حدود 250 میلی‌متر در گذشته به حدود 210 تا 220 میلی‌متر رسیده است. او كاهش تعداد روزهای بارانی و طولانی‌تر شدن دوره گرما را از دیگر نشانه‌های تغییرات اقلیمی دانست و تأكید كرد كه این تغییرات در مناطق خشك و نیمه‌خشك، از جمله ایران، آثار ملموس‌تری دارد.

او برای مقایسه وضعیت بارش كشور با میانگین جهانی گفت: میانگین بارش سالانه جهان حدود 800 میلی‌متر است، در حالی كه این میزان برای ایران حدود 235 میلی‌متر برآورد می‌شود.
به گفته وی، در چنین شرایطی حتی تغییرات نسبتاً محدود در میزان بارش نیز می‌تواند پیامدهای قابل توجهی برای منابع آب كشور داشته باشد.

رئیس مركز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشكسالی سازمان هواشناسی، افزایش جمعیت و رشد نیاز آبی را عامل دیگری در تشدید فشار بر منابع آب دانست و گفت: جمعیت كشور نسبت به چند دهه گذشته حدود سه برابر شده است. او همچنین ظرفیت تبخیر میانگین سالانه كشور را حدود هزار و 100 میلی‌متر در گذشته و نزدیك به هزار و 400 میلی‌متر در شرایط فعلی عنوان كرد.

به گفته وظیفه، توسعه بیابان‌ها و افزایش كانون‌های گردوغبار نیز از پیامدهای این روند است و شهرهایی مانند تهران، مشهد و اراك در معرض تنش یا بحران آبی قرار دارند.
او با اشاره به كاهش سرانه آب قابل دسترس هر شهروند تهرانی از چند هزار مترمكعب در دهه‌های گذشته به حدود 360 تا 370 مترمكعب در سال، تأكید كرد كه بارش‌های یك فصل یا حتی یك سال نباید این تصور را ایجاد كند كه مسئله خشكسالی و كمبود آب برطرف شده است.

**هشدارهای هواشناسی؛ از بولتن پنج‌روزه تا سطوح زرد، نارنجی و قرمز**
احد وظیفه در بخش دیگری از گفت‌وگو بر ضرورت توجه مردم به اطلاعیه‌ها و بولتن‌های رسمی هواشناسی تأكید كرد و گفت: پیش‌بینی‌های هواشناسی با نزدیك شدن به زمان وقوع پدیده، از قطعیت بیشتری برخوردار می‌شوند؛ به همین دلیل نباید مردم تنها منتظر صدور هشدارهای رسمی بمانند.

او توضیح داد: بولتن‌های پیش‌بینی روزانه برای پنج روز آینده منتشر می‌شوند و می‌توانند نشانه‌ای اولیه از احتمال وقوع بارش یا پدیده‌های جوی باشند. در صورت نیاز و متناسب با شدت و آثار احتمالی مخاطره، هشدارها در سه سطح زرد، نارنجی و قرمز صادر می‌شوند.

او از مردم خواست اطلاعات هواشناسی را از مراجع رسمی دریافت كنند و به شایعات و مطالب تأییدنشده در شبكه‌های اجتماعی توجه نكنند. وظیفه همچنین نقش مدیریت بحران و هلال‌احمر را در آموزش عمومی و آماده‌سازی مردم مهم دانست و گفت: سازمان هواشناسی در زمینه اطلاع‌رسانی تخصصی و ارائه داده‌های جوی با این نهادها همكاری می‌كند.


حسن هادی‌لویی: مردم بولتن‌های پنج‌روزه هواشناسی را جدی بگیرند
**پیش‌بینی روزانه، فرصتی برای آمادگی پیش از صدور هشدار**
حسن هادی‌لویی، معاون توسعه و پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی اداره كل هواشناسی استان تهران، در برنامه «دور یك میز» بر ضرورت توجه مردم به پیش‌بینی‌های روزانه هواشناسی تأكید كرد.

او با اشاره به اینكه بولتن‌های پیش‌بینی برای پنج روز آینده به‌صورت روزانه منتشر می‌شوند، از مردم خواست این اطلاعات را پیگیری كنند و صرفاً منتظر صدور هشدار رسمی نمانند.

هادی‌لویی توضیح داد: در علم هواشناسی همواره با مفهوم «عدم قطعیت» روبه‌رو هستیم و هرچه به زمان وقوع یك پدیده نزدیك‌تر شویم، میزان قطعیت پیش‌بینی‌ها افزایش پیدا می‌كند. به همین دلیل، ممكن است بارش در بولتن پیش‌بینی شده باشد، اما هنوز شرایط لازم برای صدور هشدار فراهم نشده باشد. او این پیش‌بینی‌ها را فرصتی برای آمادگی زودتر مردم و دستگاه‌های مسئول دانست.

**هشدارهای زرد، نارنجی و قرمز بر اساس شدت و آثار مخاطره صادر می‌شوند**
معاون اداره كل هواشناسی استان تهران درباره نحوه صدور هشدارها گفت: هشدارهای هواشناسی در سه سطح زرد، نارنجی و قرمز صادر می‌شوند، اما صدور هشدار برای همه پدیده‌ها و بارش‌ها ضرورت ندارد.

به گفته او، هشدارها بر اساس شدت پدیده و پیامدهایی كه ممكن است به دنبال داشته باشد صادر می‌شوند و موضوع تنها به میزان بارندگی محدود نیست.

همكاری با استانداری، شهرداری، جهاد كشاورزی و رسانه‌ها

هادی‌لویی در پاسخ به پرسشی درباره نهادهای همكار در زمینه اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی عمومی گفت اداره كل هواشناسی استان تهران با مجموعه‌ای از دستگاه‌ها در ارتباط است.

او استانداری و مدیریت بحران استانداری تهران، شهرداری و مدیریت بحران شهرداری تهران، جهاد كشاورزی استان و دانشگاه‌ها را از جمله نهادهای مرتبط با فعالیت‌های هواشناسی برشمرد و افزود كه با توجه به ارتباط مستقیم شرایط جوی با زندگی مردم و فعالیت صنایع، هواشناسی با طیف گسترده‌ای از دستگاه‌ها همكاری دارد.

او همچنین نقش صداوسیما و رسانه‌ها را در اطلاع‌رسانی مهم دانست و بر ضرورت همكاری نهادهای مسئول برای انتقال اطلاعات معتبر و آگاهی‌بخشی به مردم تأكید كرد.

هادی‌لویی در پایان از مردم خواست با جست‌وجو در وب‌سایت اداره كل هواشناسی استان تهران، بولتن‌های پیش‌بینی پنج‌روزه را دریافت و پیگیری كنند.


محمدحسین قویمی‌پناه: مدیریت سیلاب از شناسایی گلوگاه‌های خطر تا مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز

**مداخلات انسانی، خطر سیلاب را افزایش می‌دهد**

محمدحسین قویمی‌پناه، كارشناس آبخیزداری، در این برنامه با تأكید بر اینكه بارش شدید به‌تنهایی تمام عوامل شكل‌گیری خسارت سیلاب را توضیح نمی‌دهد، به نقش مداخلات انسانی در افزایش خطر سیلاب پرداخت.

بر اساس توضیحات او، ساخت‌وساز در بستر و حریم رودخانه‌ها، تغییر مسیر طبیعی جریان آب، احداث جاده و ویلا در مناطق حساس كوهستانی، چرای بی‌رویه دام و از بین رفتن پوشش گیاهی از جمله عواملی هستند كه می‌توانند ظرفیت طبیعی زمین برای جذب و هدایت آب را كاهش دهند.

قویمی‌پناه همچنین به فشردگی خاك و افزایش سطوح نفوذناپذیر در شهرها اشاره كرد؛ عواملی كه باعث می‌شوند آب باران به‌جای نفوذ در زمین، با سرعت بیشتری به رواناب تبدیل شود و به سمت معابر، مسیل‌ها و رودخانه‌ها حركت كند.

**مدیریت سیلاب در سه بازه زمانی**
این كارشناس آبخیزداری، مواجهه با مخاطرات ناشی از بارش‌های شدید را نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات در سه بازه زمانی كوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت دانست.

او در تشریح اقدامات زودهنگام گفت: شناسایی گلوگاه‌های خطر و ایجاد سازوكارهای هشدار سریع، از اقداماتی است كه می‌تواند در زمان نزدیك شدن یك سامانه بارشی، احتمال خسارت را كاهش دهد.

قویمی‌پناه در بخش اقدامات میان‌مدت، بر اجرای طرح‌ها و تكمیل پروژه‌های نیمه‌تمام تأكید كرد و گفت: طرح‌هایی كه برای كاهش خطر سیلاب تعریف شده‌اند، باید به مرحله اجرا و بهره‌برداری برسند.

او در توضیح اقدامات بلندمدت نیز مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و آمایش سرزمین را ضروری دانست و تأكید كرد كه كاهش پایدار خسارات سیلاب بدون توجه به وضعیت كل حوضه آبریز و نحوه استفاده از اراضی امكان‌پذیر نیست.

**تجربه امامزاده داوود؛ اهمیت آمادگی و اقدامات پیشگیرانه**
قویمی‌پناه با اشاره به حضور خود در منطقه امامزاده داوود هم‌زمان با بارش‌های اخیر گفت در اوج بارش، به همراه تعدادی از مدیران اجرایی در منطقه حضور داشته است؛ منطقه‌ای كه برای آن هشدار قرمز صادر شده بود.

او با بیان اینكه در جریان آن بارش‌ها شرایط تحت كنترل قرار داشت، این وضعیت را با سیلاب مرداد 1401 امامزاده داوود مقایسه كرد و گفت تجربه‌های به‌دست‌آمده و اقداماتی كه طی سال‌های بعد انجام شده، در مدیریت بهتر شرایط مؤثر بوده است.

این كارشناس آبخیزداری تأكید كرد كه هدف از اقدامات پیشگیرانه تنها كنترل خطر نیست، بلكه باید امكان بهره‌برداری مناسب از بارش‌ها و منابع آبی نیز فراهم شود؛ موضوعی كه به گفته او، با اجرای طرح‌های آبخیزداری و مدیریت صحیح سرزمین ارتباط مستقیم دارد.

**مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز؛ راهكار بلندمدت كاهش خسارت**
قویمی‌پناه در جمع‌بندی سخنان خود، مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز را از مهم‌ترین اقدامات بلندمدت برای كاهش خسارات ناشی از بارش‌های شدید دانست و گفت: اجرای این رویكرد باید با همكاری دستگاه‌های اجرایی و در چارچوب آمایش سرزمین دنبال شود.

از نگاه او، اقدامات فوری و هشدارهای سریع برای مدیریت رخدادهای نزدیك ضروری‌اند، اما برای كاهش ریشه‌ای خطر سیلاب باید طرح‌های نیمه‌تمام تكمیل شوند و در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای، ظرفیت طبیعی زمین و مسیرهای جریان آب مورد توجه قرار گیرد.

جمع‌بندی: محور مشترك اظهارات مهمانان برنامه «دور یك میز» این بود كه ال‌نینو نه پدیده‌ای غیرعادی و به‌خودی‌خود فاجعه‌بار، بلكه بخشی از نوسانات طبیعی اقلیم زمین است؛ با این حال، افزایش دما، كاهش روند بارش و فشار بر منابع آب، آسیب‌پذیری كشور را افزایش داده است. در چنین شرایطی، اتكا به اطلاعات رسمی هواشناسی، آمادگی دستگاه‌های مسئول، شناسایی نقاط پرخطر و اجرای مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز، از مهم‌ترین الزامات كاهش خسارات احتمالی به شمار می‌رود.


«دور یك میز» از شنبه تا چهارشنبه ساعت 12:30 تا 14 بصورت زنده از رادیو تهران روی موج 94 مگاهرتز به روی آنتن می‌رود.

مخاطبان در سرتاسر دنیا از طریق وب سایتWWW.RADIOTEHRAN.IR ضمن استفاده از پخش زنده شبكه، در جریان آخرین خبرهای رادیو تهران قرار بگیرید.
كانال رادیو تهران را در پیام رسان بله به نشانی radiotehranplus@ جستجو كنید.
علاقه‌مندان می‌توانند برنامه‌های رادیو تهران را از اپلیكیشن ایران صدا دریافت كنند.
*هرگونه بهره برداری و استفاده از محتوای پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران تنها با ذكر منبع مجاز است.